روزتربیت بدنی وورزش برکلیه مربیان صدیق طریقت مبارک
مفهوم و مبانی تربيت بدنى
در فلسفهٔ تربيت بدنى و ورزش مباحثى که مورد مطالعه و بررسى قرار مىگيرند عبارتند از:
- تعريف قلمروهاى تخصصى تحقيقى مانند جامعهشناسى ورزشي، بيومکانيک، طب ورزشي، فيزيولوژي، تاريخ، تعليم و تربيت ورزشي، روانشناسى ورزشي، تکامل حرکتي، يادگيرى حرکتي، مديريت ورزشي، تربيت بدنى تطبيقى و بيان چگونگى ارتباط مقابل اين حوزهها در چارچوب رشتهٔ تربيت بدني.
- اثبات ضرورت توسعهٔ فلسفهٔ پربار تربيت بدنى براى مربيان.
- توضيح و تشريح مفاهيم کليدى و اصول فلسفى هر يک از مکاتب (ايدهآليسم، رئاليسم، پراگماتيسم، ناتورآليسم، اگزيستانسياليسم).
- بيان ويژگىهاى برنامههاى تربيتى تربيت بدنى و ورزش با توجه به فلسفههاى سنتى و اومانيستي.
- تکامل باورهاى فلسفى شخصى در خصوص تربيت بدنى و ورزش.
در طول دو دههٔ گذشته، حرفهٔ تربيت بدنى تغييرات فراوانى را پشت سر گذاشته است. برنامهها از سطح مدارس فراتر رفته و تمام ردههاى سنى را در برگرفته است. دامنه و عمق آگاهى و دانش در اين رشته گسترش يافته و موجب رشد و افزايش حوزههاى ويژهٔ تحقيقى و مطالعاتى در زمينهٔ تربيت بدنى و همچنين پيدايش فرصتهاى شغلى و تخصصى جديد شده است.
براى يک فرد حرفهاى اعتقاد به اصول فلسفى در زمينهٔ تربيت بدنى از اهميت برخوردار است؛ چرا که فلسفه، راهنماى عمل و بهبودبخش اعمال حرفهاى و روشنگير ارزشها و خدماتى است که تربيت بدنى و ورزش به جامعه و فرآيند تعليم و تربيت ارزانى مىدارد. مکاتب فلسفى سنتى شامل مکاتب ايدهآليسم، پراگماتيسم، ناتورآليسم و اگزيستانسياليسم و باورهاى فلسفى معاصر شامل اومانيسم بر روند تربيت و تربيت بدنى و اعمال ورزشى تأثير بهسزايى داشتهاند. بنابراين توسعهٔ فلسفهٔ تربيت بدنى و ورزش از اهم وظايف هر مربى تربيت بدنى است.
احترام به قوانین و مقررات ورزشی
ورزش به عنوان راهکاري سالم در پويايي جامعه در سياست هاي نظام جمهوري اسلامي پيشينه اي ديرينه اي دارد . سياست ها و راهبردهاي ورزش كشور نقش مهمي را در بيان ديدگاهها و مواضع ورزشي در اقشار مختلف جامعه ، معلمان و مربيان ورزش ، شوراهاي سياست گزار، رسانه هاي گروهي و... ايفا مي کند . در اين مطلب قصد ما بر اين است تا به بيان سياست ها و راهبردهاي ورزش کشور بپردازيم.
سياست ها و راهبرد هاي ورزش کشور
پيروزي انقلاب اسلامي با دگرگوني هاي گسترده اي در ساختار سياسي ، اجتماعي و فرهنگي كشور مقارن شد. موج استقلال خواهي و دوري از سياست هاي استكباري ، با توجه به خواستهاي عمومي مردم ، هدايت و رهبري جامعه بر اساس اصل امامت ، افزايش مشاركت عمومي ، در روند بازسازي نظامي پويا از ويژگي هاي انقلاب است كه ظرف 21 سال گذشته همواره مسير تكاملي خود را در نورديده است و در درون خود نيز اصلاحات لازم را بر اساس مصالح انقلاب آزموده و بكار بسته است.
از ميان پديده هاي مورد توجه عامه كه نقش اساسي در ارتقاي ارزشي جامعه داشته موضوع تربيت بدني و ورزش است که با پيروزي انقلاب بزرگ اسلامي ، اين فرآيند پس از فراز و نشيب هاي اوليه به عنوان يكي از اصول اساسي و مورد اهتمام نظام مورد توجه قرار گرفت. خمير مايه فعاليت هاي تربيت بدني در نظام جمهوري اسلامي ايران چنين تبيين شده است ؛ كالبد انسان جايگاه روح انساني است كه بايد تقويت شود و از سلامتي كامل برخوردار گردد تا از اين طريق كمال انساني حاصل شود و فرد به كمال مطلوب برسد. غرض از آفرينش انسان اين است كه او با آگاهي به معبود خويش نزديك شود ، بر اين اساس انساني كه سالم است و سالم مي انديشد ، در مسير اين هدف مقدس موفق تر است ، نقطه شروع اين مسير دوران كودكي تا مرحله تكامل و تكوين جسم و روح انساني است ، براي دستيابي به اين تكامل كه هدف غايي است ، تأمين و ايجاد امكانات و شرايط مناسب ، تدوين سياست و برنامه مدون الزامي است.
بر اين اساس ، تمام جوانان و مردم ايران اسلامي بايد از بهترين فرصت ها و امكانات تربيت بدني و ورزش برخوردار باشند ، تا توان بالقوه و آمادگي جسماني و روحي خود را بهبود بخشند و با نشاط و شادابي و طراوت لازم قادر باشند نقش مؤثر تري در توسعه پايدار ايفا نمايند. بدين منظور اصـــلاح ساختار و تشكيلات اداري و بهبود روش هاي اجرائي و بهره وري از امكانات ، در اولويت قرار دارد.
ديدگاهها و مواضع ورزشي
نقش آفرينان و حاميان در برنامه هاي تربيت بدني و ورزش و مسئوليت مشترك ورزش جوانان مسئوليت مشترك براي بسياري از افراد و گروههاي اجتماعي حقيقي و حقوقي است. از آن جمله:
1. والدين و متكلفين
2. معلمان و مربيان ورزش
3. داوران و ناظران مسابقات
4. مديران باشگاهها و مسئولين اماكن ورزشي
5. شوراهاي سياست گذار در امر تربيت بدني و ورزش جوانان
6. مقامات رسمي در سازمانهاي مختلف ار جمله وزارتخانه هاي آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالي، كار و امور اجتماعي، ارتش، سپاه، بسيج، شوراي عالي جوانان
7. رسانه هاي گروهي
1- والدين و متكلفين جوانان و توسعه
در ساختار ورزشي بدون التزام همكاري والدين و متكلفين جوانان امر توسعه ورزش ممكن نخواهد بود. چه انتظارات و ديدگاههاي آنان به نحوي چشمگير بر لذتي كه كودكان و نوجوانان از حضور در فعاليتهاي ورزشي آنان مي برند و شور و شعفي كه مي آفرينند تأثير مي گذارد. جهت تضمين اين امر كه كودكان از فعاليتهاي ورزشي خود بهترين بهره را بگيرند، رعايت موارد زير از سوي والدين و متكلفين بايستي به عنوان يك وظيفه تلقي و انجام گردد:
· كودكان را ترغيب نمايند كه در فعاليتهاي ورزشي شركت كنند ، البته در اين مورد نبايد كودكان تحت فشار قرار گيرند.
· كودكان را كه عليرغم جهد و تلاش دچار اشتباه يا لغزشي شده اند، مورد عتاب و تمسخر قرار ندهند.
· براي كودكان خود الگوهاي رفتاري نيكويي باشند ، تا آنها شما را سرمشق خود قرار دهند.
· كودكان را تشويق نمايند، تا با رعايت قوانين و مقررات بازي نمايند.
· در تماس هاي خود با بازيكنان، مربيان و مسئولين مودب و مبادي آداب باشند ، تا فرزندان نيز از اين رفتار تاسي نمايند.
· از كوششهايي كه در جهت حذف خشونت هاي كلامي و رفتاري در فعاليتهاي ورزشي مي شود، حمايت كنند.
2- مربيان و معلمان ورزش
مربيان و معلمان ، عامل اساسي تربيت و نو سازي جامعه بوده ، خاصه در تربيت بدني و ورزش مي توانند با آگاهي از اهداف آموزشي و فرهنگي در انطباق با سيستم تربيتي ، با اين اهداف نقش اساسي داشته باشند و به لحاظ آنكه در جهت تكامل افراد از طــريق فـعاليتـــهاي جسماني كار مي كنند ؛ تكنيكها، روشها، گفتار و اعمالشان بر روي افراد تحت تعليم تأثير چشمگير مي گذارد. به همين خاطر است كه كار مربيان و معلمان ورزشي در خـــلال هر رويداد به وسيله اذهان ارزشيابي مي شود.
بنابراين اگر مربيان و معلمان ورزش و تربيت بدني همواره هدفهاي تربيتي را بخاطر داشته باشند و بر مبناي آن عمل كنند، به جرأت مي توان گفت از بهترين و موفق ترين معلمان زمان خود خواهند بود.
معلمان و مربيان بايد آگاهانه بپذيرند مسئوليتشان نسبت به افراد تحت تعليم خود بسيار خطير و سنگين است. بخصوص كه در هر تجربه تمامي رفتار ، كنشها و واكنشهاي شاگردان خـــود را بايستي زير نظر داشته باشند. مربي بايد بكوشد فــلسفه اي داشته باشد كه او را در پذيرش و تشخيص نقش خطيرش ياري نمايد. مربي بايد بيشترين گذشت و بزرگواري را در رابطه با اعمال ديگران در شرايط سخت هيجاني از خود نشان دهد. مربي كه خالصانه خود را وقف تيمش كند و عميقاً خود را در قبال تأثير تجربيات خود در بازيكنان متعهد بداند، در تجزيه و تحليل نهايي ، موفق ترين مربي و حقيقي ترين معلم است. او مي تواند به حق حامي برنامه هاي تربيت بدني و ورزش باشد.
3- داوران و ناظران مسابقات
رفتار داوران و ناظران بر مسابقات و فعاليتهاي ورزشي نيز در روح و روان كودكان اثر مي گذارد. به همين لحاظ بايد نكات زير را عميقاً در نظر داشته و رعايت نمايند:
· نحوه رفتار آنان نسبت به كودكان، نوجوانان و جوانان يكسان و محبت آميز باشد.
· براي كودكان الگوهاي رفتار خوب ورزشي باشند ، تا از آنها سرمشق قرار گيرند.
· بر اطلاعات و آگاهيهاي خود نسبت به مواردي كه در رشد و تكامل بچه ها اثر مي گذارد، بيافزايند.
· اجراي قوانين و مقررات را كه حاصل حضور لذت بخش ، سازنده و نشاط آور در ميدانهاي ورزشي است ، تشويق و ترغيب نمايند.
· اگر تغيير قوانين ضروري باشد، به گونه اي انجام شود كه با سطح مهارتي و نيازهاي كودكان مطابقت داشته باشد.
· از شعور و درك عمومي خود استفاده نموده و با تذكرهاي پياپي بي مورد و رفتار خشك موجب از بين رفتن انگيزه هاي ورزشي و روح اصلي بازي نگردند.
· رفتار غير ورزشي را تقبيح كرده و در ميان بازيكنان احترام به رقيبان را تشويق و ترغيب نمايند.
4- مديران باشگاهها و اماكن ورزشي
مديران باشگاهها و اماكن ورزشي با توجه به حضور فعال در عرصه تربيت بدني و ورزش و ارتباط وسيع با جوانان علاقمندي كه به لحاظ علاقه و گرايش به ورزش ، به اين باشگاهها و اماكن روي مي آورند و يا به عنوان تمرين آمادگي جسماني و يا حضور در تيمهاي مختلف ورزشي، در اينگونه اماكن و باشگاههاي ورزشي رفت و آمد و ارتباط مستمر دارند، مي توانند نقش هدايتي و حمايتي، در زمينه تربيت بدني و گسترش ورزش جوانان با روش صحيح و شايسته داشته باشد. در برنامه هاي مربوط به توسعه ساختاري ورزش براي جوانان بايد به باشگاهها و اماكن ورزشي نيز از اين ديدگاه، عميق تر نگريسته ، به اثر وجودي و حضور سازنده آنها بهاي بيشتر داده و از نقش مؤثر آنها در پيشبرد برنامه ها بهره گرفته شود.
5- شوراهاي سياست گزار در امر تربيت بدني و آموزش جوانان
با توجه به نقش مؤثر ورزش و تربيت بدني در پرورش جسماني و رواني جوانان ، و از آن جايي كه ورزش و تربيت بدني ابزار مؤثري در جهت آموزش و تربيت نسل جوان است. شوراي عالي جوانان و شوراي آموزش و پرورش بايد اهتمام به تبيين نقش و جايگاه تربيتي ورزش بنمايند. تا مباني تربيتي ورزش به مورد اجرا گذاشته شود.
آشنايي با اهداف تربيت بدني
زندگي ماشيني كه روزگاري است با استدلال خدمت به بشريت و تامين رفاه نسل آدمي قوام يافته ، همراه توسعه ي روز افزون خود اكنون به عنوان يكي از مشكلات اصلي بشريت به حساب مي آيد.
طبق بررسي جامعه شناسان از8750 ساعت عمر انسان دريك سال 6830 ساعت آن كه برابر با 78% مي باشد صرف كار و تامين نيازهاي ضروري از جمله خواب ، غذا، رفت و آمد ، استحمام ، عبادت و... مي شود و هزارونهصد و بيست ساعت باقي مانده كه تقريبا 20% است اوقات فراغت را تشكيل مي دهد كه حدودا 80 شبانه روز درسال است و اين رقم در ايران نود شبانه روز است .اين اوقات بايد صرف طيف وسيعي از فعاليتهاي مختلف باشد.
طبق نظر متخصصين روانشناختي و تربيتي و جامعهشناسي چون (دومازيه) اگر اين زمان صرف فعاليتهاي جسماني باشد انسان به سه هدف اساسي دست يافته است.
الف ــ رفع خستگي و جبران صدمات جسماني و رواني ناشي ازهيجانات مداوم كارــ درســ تحصيلات .
ب _ رفع خستگي ناشي از يكنواختي وظايف روزانه
ج ــ رشد شخصيت ، زيرا فعاليت ، انسان را از امور روزمره و فعاليتهاي يكنواخت كاري و قالبي شدن امور روزانه مي رهاند.
معمولا وقتي از مزاياي شركت در فعاليتهاي بدني و جسماني سخن به ميان مي آيد ناخودآگاه ذهن انسان به سمت اثرات مفيد جسماني فيزيولوژيك آن مانندكاهش خطر بيماري هاي قلبي ــ عروقي ، كاهش چربي هاي اضافي بدن ، تنظيم تركيبات خوني مانند قند، چربي و كلسترول، همچنين پيشگيري از ابتلا به ناهنجاريهاي عضلاني ، اسكلتي ، پوكي استخوان به ويژه دردوران سالمندي ، دردهاي مفصلي مانند درد زانوو كمر ، پيشگيري از صدمات بدني ، تنظيم كاركرد دستگاه گوارش و در نهايت به تاخير افتادن دوران سالمندي سوق مي دهد.
درواقع اكنون اين اثرات مفيد شركت در فعاليتهاي بدني و ورزشي و بسياري از مزاياي ديگر فيزيولوژيك آن با تكيه بردلايل محكم علمي مورد قبول محققان ف صاحب نظران ، سازمانهاي بين المللي مرتبط با سلامتي ، همچون سازمان بهداشت جهاني (Who) قرار گرفته است . اين گروههاي شناخته شده علمي ضمن تاكيد بر نقش فعاليتهاي بدني و ورزشي به عنوان يك ابزار مهم و موثر در سلامت انسان معتقدند زندگي كم تحرك در طولاني مدت خطرات ابتلا به بيماريهاي خطرناك و منجر به مرگ را دو برابر معمول مي كند.
به اين ترتيب به نظر مي رسد نقش فعاليتهاي بدني و ورزشي دردوره ماشيني امروزه به خوبي شناخته و بيان شده است . اما آنچه كمتر بدان پرداخته شده و كمبود آن به خوبي احساس مي شود، تحقيقات مربوط به اثرات مفيد، مشاركت درفعاليتهاي بدني و ورزشي به سلامت روان است.
از آنجا كه جسم و روان اساسا ارتباط تنگاتنگ و عميقي با يكديگر دارند و اختلال سلامت هريك ، سلامت ديگري را نيز به مخاطره مي اندازد، امروزه متاسفانه به نظر ميرسد نوع زندگي مردم امروز بويژه در شهرهاي بزرگ و صنعتي ، آنها را از نيازهاي طبيعي خود ،كه حركت فيزيكي از مهمترين آنهاست دوركرده و درنتيجه زمينه را براي ابتلا به بيماريهاي رواني مساعد و آماده ميكند. در همين ارتباط محققان و صاحبنظران علم روانشناسي با توجه به آمار و ارقام حاصل از مطالعات انجام شده اعلام داشتهاند ،شواهد زيادي نشان ميدهداغلب مردم بويژه درشهرهاي بزرگ و صنعتي از نظر سلامت جسمي و رواني درحد مطلوب نيستند. براساس نتايج ارائه شده در يك گزارش علمي درسال 1995 دركشور انگلستان حدود 20%مردان ، 14% زنان و حتي 20% كودكان دردوران زندگي خودنوعي مشكل رواني راتجربه ميكنندكه اين روند روز به روز بدتر و وخيم تر ميشود . درهمين ارتباطات شايد بتوان به افسردگي به عنوان يكي از رايجترين بيماري هاي رواني امروز دنيا اشاره كرده كه موجب ميشود تا افراد ضمن احساس ناتواني و نااميدي با كاهش انرژيهاي رواني و جسماني مواجه شده و عملا ازكار و تلاش سازنده و زندگي سالم درجامعه درصورت بيتوجهي به امرپيشگيري و درمان بيماريهاي رواني ديگر، كه معمولا هم چنين است، مزمن و پايدار مي شوند، و براي هميشه افراد مبتلا رادرزندگي اجتماعي دچارمشكل ميكنند.
نكته قابل توجه دراين ارتباط ، نحوه ي درمان بيماريهاي رواني است كه متاسفانه هنوز تصور ميشود دارو درماني بهترين راه درمان آنهاست . درحالي كه اكنون متخصصان بهداشت جهاني معتقدند ، عليرغم هزينههاي سنگين دارو درماني، نتايج اين روش در درمان بيماران رواني معمولا رضايت بخش نيست. اين متخصصان و سازمانهاي مرتبط با بهداشت جهاني ، اعلام داشته اند كه براي رفع اختلالات رواني دركنار دارو درماني بايد از روش هاي ديگري از جمله فعاليت هاي بدني و ورزشي كه هم براي پيشگيري و هم براي درمان مفيد است ، استفاده شود
زيرا ورزش و فعاليت هاي بدني به عنوان يك ابزار كم خرج و قابل دسترس است . علاوه براثرات جسماني مفيد ضمن پيشگيري ازابتلاي افراد به بيماريهاي رواني توانايي بيماران رادركنار آمدن بامشكل و درنهايت رهايي از آن را بالا ميبرد.
با اين ترتيب به نظر مي رسد شركت منظم افراددرفعاليت هاي بدني ــ ورزشي به ويژه فعاليت هايي كه از شدت زياد برخوردار نيستند و مي توانند به عنوان وسيله اي مناسب اوقات فراغت عامل خوبي براي تخليه انرژي باشند. نه تنها به ارتقاي سلامت جسماني كمك مي كنند ، بلكه ضمن پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي جسماني و رواني ، زمينههاي مناسبي را براي ارتقاي كيفيت زندگي انسان را فراهم مي آورد.
عصبانيت يكي از فرآيندهاي ناخوشايند درفائق آمدن برفشارهاي رواني است، كه براي محيط يادگيري بسيار مخرب و خطرناك است . براساس تحقيقات انجام شده فعاليتهاي ورزشي مراحل چهارگانه عصبانيت راكنترل ميكند. كه نتيجه اين كنترل هدفهاي مهم و اساسي تربيت بدني را تحت شعاع قرار ميدهد:
الف ــ كمك ميكند به اينكه فرد بداند چه موقع عصباني مي شود. (آگاهي داشتن)
ب ــ كمك به دوري جستن ازعامل محرك و وضعيت موجود:
درشرايط ناكامي و فشارهاي روحي رواني انسانها به ناگاه اولين چيزي كه به ذهنشان ميرسد بيان و يا عمل ميكنند. به وسيله دوري جستن ، آنها فرصت دارند تا آرامش خود را باز يابند و كنترل اعمالشان را به دست آورند.
ج ــ كمك به بازبيني راه هاي موجود و پيامدهاي انتخاب آن روشها :
آنها راهها را با آرامش بيشتري انتخاب و عواقب آن رانيز بررسي ميكنند.
دــ كمك به تصميم گرفتن درست و اجراي صحيح آن:
وقتي انسان ازپله الف ، ب، ج بالا آمد به پله چهارم ميرسد و وقتي نتيجه ي حاصله بهترين راه حل است كه كمترين ضررو زيان را دارد. احساس خوشايندي پيدا ميكند كه اصلا قابل وصف نيست .
دركودكان و نوجوانان انگيزه هاي دروني بالايي براي پرداختن به بازي و ورزش وجود دارد به طوري كه كودكان راراحتتر و بهتر مي توان ازطريق بازي با مهارتهاي لازم براي زندگي فعال درآينده آشنا كرد. پس بايد ازبازي و مهارتهاي بدني كه پتانسيل زيادي براي ايجاد زمينه مطلوب وفراگيري مهارتهاي فراغتي مناسب براي آينده دارند بيشتر استفاده كنند.فعاليتهاي جسماني فرد موجب ميگردد تا او از فشارهاي رواني و نگرانيهاي موجود درزندگي روزمره فاصله گرفته و لحظاتي ازاوقات خود را بدون توجه به گرفتاريهاي رايج زندگي سپري ميكند. تا ضمن تضمين سلامت جسم ، ايجاد فرصتهاي كسب مهارت هاي اجتماعي و تعامل مثبت و سازنده با ديگران ،
زمينه هاي مناسبي براي ايجاد تعادل رواني فراهم كند. از طرفي به لحاظ لذتي كه حاصل ميشود و احساس شادي و شعفي كه در فرد ايجاد ميكند به عنوان يك ابزار درماني براي رفع ناراحتيهاي جسماني و رواني بسيار مطلوب و مناسب است . اين واقعيت كه رفتارهاي همكاري و رقابت اعتماد به نفس ، گذشت و ايثار ، رشد ارزشهاي اسلامي و انساني ، كنترل هيجانات وهمه و همه درحوزه ورزشي درهم ميآميزند ، بازتاب شدت موجود است ، و دلبستگيها وتوانمنديهاي شركت كنندگان مختلف را دربرميگيرد .
بياييد با قاطعيت باوركنيم :
عزت نفس ، قدرت ، مديريت ، رهبري ، اطمينان خاطر ، خطرپذيري معقول ، تعامل اجتماعي و چالش فردي و.... با انجام تفريحات سالم درباشگاهها ، اردوها و برنامههاي ورزشي بهبود مييابد . هيچ چيزي نمي تواند جاي تفريح سالم را بگيرد
بياييد بياموزيم درشكست صبورباشيم و درپيروزي شاديهايمان را قسمت كنيم
توا
